ΠΡΟΤΕΡΟΣ ΣΥΝΝΟΜΟΣ ΒΙΟΣ: ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

Ο Ν. 4619/2019 επέφερε τροποποίηση της ελαφρυντικής περίστασης του ΠΚ 84 παρ.2 εδ.α’. Συγκεκριμένα, πλέον γίνεται λόγος για “πρότερο σύννομο βίο” και όχι  “πρότερο έντιμο βίο”, ως ίσχυε.

Η διάταξη 84 παρ. 2 α ΠΚ, πλέον ορίζει τα εξής:

«Ελαφρυντικές περιστάσεις θεωρούνται ιδίως: α) το ότι ο υπαίτιος έζησε σύννομα ως τον χρόνο που έγινε το έγκλημα, περίσταση που δεν αποκλείεται από μόνη την προηγούμενη καταδίκη του για ελαφρό πλημμέλημα».

Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση του Νέου Ποινικού Κώδικα, μεταξύ άλλων, διατυπώνονται και τα εξής:

«…Αντί του κριτηρίου της προηγούμενης «έντιμης» ζωής τίθεται το ορθολογικότερο της «νόμιμης», ώστε να διασφαλίζεται η αντικειμενικότητα και η ασφαλής διαπίστωση εκείνου που είναι νομικώς κρίσιμο στο κράτος δικαίου, στο οποίο ο ελεύθερος και υπεύθυνος πολίτης οφείλει τούτο μόνο: να συμμορφώνεται στο νόμο. Η εκπλήρωση απροσδιόριστων «ηθικών καθηκόντων» έχει φυσικοδικαιικό χαρακτήρα, ασυμβίβαστο με τη θετικότητα του ποινικού δικαίου …Όταν δεν έχει διαπράξει αξιόποινη πράξη ή έχει καταδικαστεί για ελαφρό πλημμέλημα, είναι ανεπίτρεπτο να ελέγχεται η κατά το Σύνταγμα (άρθρο 9 παρ. 1 εδ. β΄) «απαραβίαστη» προηγούμενη ατομική και οικογενειακή του ζωή».

Ορισμένες από τις πρώτες αποφάσεις που κλήθηκαν να ερμηνεύσουν την εν λόγω τροποποίηση ήταν η ΑΠ 1466/2019 και η ΑΠ 1663/2019.

Σύμφωνα μάλιστα με την τελευταία, η νέα διάταξη χαρακτηρίστηκε ως «επιεικέστερη της προισχύσασας», δεδομένου ότι ό όρος «έντιμος βίος» χαρακτηριζόταν από αοριστία και και εξ αυτού του λόγου τύγχανε ευρύτερου περιεχομένου.

Η ίδια απόφαση έκρινε, επίσης, την συνδρομή της ελαφρυντικής περίστασης του πρότερου σύννομου βίου σε περίπτωση κατηγορούμενου, ο οποίος «συμπεριφέρθηκε πάντοτε με ευγένεια, καλοσύνη και ευπρέπεια προς τους συνανθρώπους του και διήγε, μέχρι την ημέρα της φερόμενης τέλεσης από αυτόν των πράξεων που του αποδίδονται, έναν έντιμο βίο. Ήταν πάντα συνεπής στις υποχρεώσεις του, εξυπηρετικός με τους συνανθρώπους του και το βασικότερο, ουδέποτε δημιούργησε οιοδήποτε πρόβλημα σε κανένα. Αντίθετα πάντοτε έχαιρε εκτίμησης από τον κοινωνικό και επαγγελματικό του περίγυρο. Είναι δε απόφοιτος της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου και εργάζεται αδιάκοπα από νεαρή ακόμα ηλικία έως σήμερα, ως ελεύθερος επαγγελματίας».

 Οι προαναφερθείσες αποφάσεις επισημαίνουν ως βασικό κριτήριο για την συνδρομή του πρότερου σύννομου βίου το να έχει επιδείξει σεβασμό ο κατηγορούμενος έναντι των έννομων αγαθών και συμμόρφωση έναντι των επιταγών των κανόνων δικαίου. Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκαν και μεταγενέστερες αποφάσεις του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, όπως ΑΠ 263/2020, 533/2020, 850/2020 και 934/2020.


  • ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΟλΑΠ 02/2022

Στην απόφαση της Ολομέλειας του ΑΠ 2/2022 έγινε, επίσης, ερμηνεία της νέας διατύπωσης του άρθρου 84 παρ.2 α του νέου ΠΚ.

Στο σκεπτικό και αυτής της απόφασης τονίζεται, όπως και στις προαναφερθείσες αποφάσεις, ότι ο σύννομος βίος δεν ταυτίζεται με την ύπαρξη λευκού ποινικού μητρώου.

Συγκεκριμένα, αναφέρονται τα εξής:

«Έτσι ο σύννομος βίος δεν ταυτίζεται με το λευκό ποινικό μητρώο αλλά με την από πεποίθηση – υποταγή στη νομιμότητα ως προς όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς του, κατάσταση που δεν εξασφαλίζεται με την ανυπαρξία καταδίκης του για αξιόποινη πράξη. Άλλωστε το μεν η παραβίαση των νόμων δεν θεμελιώνει πάντοτε αξιόποινη πράξη το δε πολλάκις αξιόποινες πράξεις παραμένουν στην αφάνεια. Συνακόλουθα αν κάποιος παραβιάζει ή δεν σέβεται, αστικούς κανόνες η συνδρομή στο πρόσωπό του της εν λόγω ελαφρυντικής περίστασης δεν έχει έρεισμα στο νόμο, το δε λευκό ποινικό μητρώο απλά συνεκτιμάται από το Δικαστήριο στα πλαίσια που ορίζονται από τις διατάξεις των άρθρων 177 και 178 Κ.Π.Δ. για τον σχηματισμό της δικανικής του κρίσης για την ύπαρξη του σύννομου βίου προκειμένου ν’ αποφανθεί επί του αυτοτελούς αυτού ισχυρισμού».

  • «Αρχή του Κοινωνικού Κράτους» και το «Το Περί Δικαίου Αίσθημα»

Στην συγκεκριμένη απόφαση της Ολομέλειας του ΑΠ, γίνεται αναφορά και στο άρθρο 25 του Συντάγματος, όπου κατοχυρώνεται η αρχή της αναλογικότητας. Πρόκειται για μία γενική αρχή η οποία διατρέχει όλες τις πτυχές του δικαίου, ως εγγυητικό μέτρο κατά της κρατικής αυθαιρεσίας. Τα τρία χαρακτηριστικά που την απαρτίζουν είναι ότι τα επιδιωκόμενα περιοριστικά μέτρα πρέπει να είναι πρόσφορα, αναγκαία και  ανάλογα ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Βάσει αυτής της αρχής θεμελιώνεται η «αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου», αρχή που επικαλείται και η συγκεκριμένη απόφαση. Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτής της απόφασης, η αρχή αυτή εφαρμόζεται κατ’επέκταση και στο ποινικό δίκαιο στο στάδιο απονομής δικαιοσύνης ως προς την επιβολή ποινής σε σχέση με την αξιόποινη πράξη.

«…Έτσι η περί ποινής κρίση του Δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας αλλά επιβάλλεται να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία μεταξύ αξιόποινης πράξης και ποινής για σωφρονισμό του δράστη (ειδική πρόληψη) και να συμβάλλει στη σταθερότητα και ειρήνευση τής κοινωνικής ζωής με την παροχή τους πολίτες της επιβεβαίωσης ότι καλώς πράττουν όταν συμπεριφέρονται συννόμως (θετική γενική πρόληψη), με παράλληλη ικανοποίηση του κοινού περί δικαίου αισθήματος του κοινωνικού συνόλου».

Επίσης, για την αξιολόγηση ή μη της συνδρομής των ελαφρυντικών περιστάσεων γίνεται αναφορά και στην βαρύτητα της πράξης. Συγκεκριμένα, η ΟλΑΠ 02/2022, αναφέρει:

«Έτσι, όταν η ποινή, μετά την αναγνώριση ελαφρυντικής περίστασης, τελεί σε προφανή δυσαναλογία με την βαρύτητα του εγκλήματος και την ποινική απαξία της πράξης ως και την επελθούσα από το έγκλημα βλάβη, η αρχή της αναλογικότητας παραβιάζεται». 

Η συγκεκριμένη αναφορά προκαλεί ενδιαφέρον, δεδομένης της διατύπωσης του ΠΚ 84 παρ.2 εδ. α, η οποία κάνει λόγο για σύννομο βίο μέχρι την στιγμή τέλεσης της αξιόποινης πράξης και όχι κατά τις περιστάσεις τέλεσης της αξιόποινης πράξης, οι οποίες αξιολογούνται κατά το στάδιο εφαρμογής του ΠΚ 79.

Συνεπώς, η βούληση του νομοθέτη, όπως αυτή αποτυπώνεται στην υπό κρίση διάταξη, είναι να διαχωρίσει την τέλεση της αξιόποινης πράξης από την κρίση περί της ύπαρξης των περιστατικών που θεμελιώνουν την συνδρομή του πρότερου σύννομου βίου.

Επιπλέον, η παρείσφρηση του όρου περί της  ικανοποιήσεως «του κοινού περί δικαίου αισθήματος», δημιούργησε σύγχυση λόγω του αφηρημένου περιεχόμενου του όρου και των πραγματικών δεδομένων της εποχής μας, με τα φαινόμενα «τηλεδικών» ως μία εκδοχή «λαϊκών δικαστηρίων» υψηλούς τηλεθέασης, να αποτελούν κάθε άλλο παρά σπάνιο γεγονός.

Συνακόλουθα, δημιουργούνται ερωτήματα σχετικά με το ποιοι είναι οι διαμορφωτές του κοινού περί δικαίου αισθήματος. Πού και με ποια κριτήρια αυτό αποτυπώνεται με ενάργεια ώστε να συντείνει στην εμπέδωση του αισθήματος ασφάλειας δικαίου από πλευράς των πολιτών και στην κατοχύρωση της ανεξαρτησίας στην απονομή δικαιοσύνης; Άλλως, θα μπορούσε η κρίση του δικαστή να υποχρεούται σε συμμόρφωση προς εξωγενείς παράγοντες αορίστου και αστάθμιστου περιεχομένου και συμφερόντων, ικανούς να ενταχθούν υπό την σκέπη του κοινού περί δικαίου αισθήματος; Συνάδει η επίκληση του όρου αυτού με το περιεχόμενο του Σ.25 και βασικών αρχών του ποινικού δικαίου, όπως το τεκμήριο αθωότητας;

Αυτά είναι ορισμένα από τα ερωτήματα που τίθενται επ’αφορμή της αναφοράς στο περί δικαίου αίσθημα στο σκεπτικό της εν λόγω απόφασης. Σε κάθε περίπτωση, οι αποφάσεις των δικαστηρίων είναι σεβαστές και εναπόκειται στην περαιτέρω εξέλιξη της νομολογίας η οριστική διαμόρφωση των προϋποθέσεων συνδρομής της ελαφρυντικής περίστασης του πρότερου σύννομου βίου.


Να σημειωθεί ότι η απόφαση ΟλΑΠ 02/2022 εκδόθηκε επ’αφορμή αναιρέσεως που άσκησε Εισαγγελέας υπέρ του νόμου για απόφαση του Εφετείου που ανεγνώρισε το ελαφρυντικό του πρότερου σύννομου βίου σε αστυνομικό υπάλληλο που κρίθηκε ένοχος για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως. Ωστόσο, στον εν λόγω κατηγορούμενο σε νέα πρόσφατη δίκη που έγινε ενώπιον αρμοδίου Εφετείου, κατόπιν παραπομπής από τον ΑΠ,  αναγνωρίστηκε τελικώς με πλειοψηφία ενόρκων η συνδρομή του εν λόγω ελαφρυντικού.


Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ποινικός Κώδικας υφίσταται σωρεία τροποποιήσεων τα τελευταία έτη υπό μία γενικότερη, κατά γενική ομολογία, τάση αυστηροποίησης των ποινών.


Η Μαριάντζελα Φραγγή, είναι δικηγόρος και μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Χαλκίδας και της “Επιτροπής Κρατουμένων Φυλακών”, LLM Εμπορικού και Εταιρικού Δικαίου.

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήσετε στο τηλ. 2221181308 και e-mail: mariafr.lawoffice@gmail.com

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι 131616223_3586906204724989_4341998669420592615_o-1024x558.jpg

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *