ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ “ΤΕΚΜΗΡΙΟ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ”;

Πού προβλέπεται το «τεκμήριο αθωότητας»;

Tο τεκμήριο αθωότητας κατοχυρώνεται σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Συγκεκριμένα, στο άρ. 6§2 ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου):

«Παν πρόσωπον κατηγορούμενον επί αδικήματι τεκμαίρεται ότι είναι αθώον μέχρι της νομίμου αποδείξεως της ενοχής του».

 Στο  αρ.14§2 ΔΣΑΠΔ (Διεθνούς Σύμφωνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα) προβλέπεται ότι «κάθε πρόσωπο που κατηγορείται για ποινικό αδίκημα τεκμαίρεται ότι είναι αθώο έως ότου η ενοχή του αποδειχθεί σύμφωνα με το νόμο», στο στο αρ.48 του ΧΘΔΕΕ (Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Επίσης, συνάγεται, χωρίς να προβλέπται ρητά, από διατάξεις του Συντάγματος όπως στα άρ. 2§1 «προστασία αξίας του ανθρώπου», 4§1 «απαγόρευση άνισης μεταχείρισης»,  5§1 και 2 «προστασία προσωπικότητας και τιμής του ατόμου» και άρ.6-8 περί των εγγυήσεων της σύλληψης και προσωρινής κράτησης.

Το «τεκμήριο αθωότητας» αποτυπώνεται και στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (άρ.71 του ΚΠΔ). Και διαπνέει μία σειρά άρθρων του ΚΠΔ αναφορικά με τις διαδικασίες προσωρινής κράτησης και τους περιοριστικούς όρους αλλά και της αναγνώρισης του δικαιώματος σιωπής του κατηγορουμένου (ΚΠΔ 281-303 και 273§2). Διατυπώνεται, ακόμα, στο Κώδικα Δεοντολογίας του Αστυνομικού (ΠΔ 254/2004, στο άρ.4 περ.β’ για την «συμπεριφορά στην προανάκριση»), μιάς και η αστυνομία εμπλέκεται σε σημαντικό βαθμό στην ποινική διαδικασία.

Τί σημαίνει “τριτενέργεια” του τεκμηρίου αθωότητας;

Η αρχή του  «τεκμηρίου αθωότητας» δεν δεσμεύει μόνο τις κρατικές και δικαστικές αρχές αλλά χάριν της τριτενέργειας του, δεσμεύει ΜΜΕ και ιδιώτες. Η τριτενέργεια αυτή συνάγεται από το άρ.25 του Συντάγματος που ορίζει τα εξής: «Τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους. Όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκησή τους. Τα δικαιώματα αυτά ισχύουν και στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών στις οποίες προσιδιάζουν…».


Τί σημαίνει «τεκμήριο αθωότητας»

H θεμελιώδης αρχή του «τεκμηρίου αθωότητας» αρύεται από τον σεβασμό της αξίας του ανθρώπου. Ειδικότερα, καλύπτει όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας, από την προδικασία έως και το ανασταλτικό αποτέλεσμα που χορηγείται από την άσκηση ορισμένων ένδικων μέσων κατά της απόφασης. Το «τεκμήριο αθωότητας» καταρρίπτεται με αμετάκλητη καταδικαστική απόφαση.

Από το «τεκμήριο αθωότητας» απορρέουν οι εξής βασικές αρχές:

  1. Κανένας δεν καταδικάζεται ή δεν κηρύσσεται ένοχος, αν δεν έχει δικαστεί κατά τον νόμο και κατόπιν νόμιμης δικαστικής διαδικασίας.
  1. Καμία ποινή ή οποιαδήποτε άλλη κύρωση, δεν μπορεί να επιβληθεί εις βάρος κάποιου προσώπου, αν η ενοχή του δεν έχει απαγγελθεί πρώτα κατά τους προβλεπόμενους νόμιμους τύπους.
  2. Κανένας δεν είναι υποχρεωμένος να αποδείξει την αθωότητα του, διότι αυτή τεκμαίρεται.
  3. Ισχύει η αρχή «In dubio pro reo», που σημαίνει ότι «η αμφιβολία είναι υπέρ του κατηγορουμένου. Σύμφωνα με αυτή την αρχή, εάν ο δικαστής δεν μπορέσει να σχηματίσει δικανική πεποίθηση ούτε για την ενοχή ούτε και για την αθωότητα του κατηγορουμένου, τότε οφείλει να τον αθωώσει. Η αρχή «in dubio pro reo», εφαρμόζεται σε κάθε στάδιο της ποινικής διαδικασίας, όπου εκτιμάται η ενοχή του κατηγορουμένου.

Συνεπώς, η αθωότητα του κατηγορουμένου τεκμαίρεται μέχρις αποδείξεως του εναντίου. Αυτή είναι μία βασική αρχή της σύγχρονης έννομης τάξης και προϋποθέτει, σε κάθε περίπτωση, την ανεξαρτησία στην απονομή δικαιοσύνης, για την ορθή εφαρμογή αυτού τεκμηρίου. Το τεκμήριο της αθωότητας τίθεται όχι με σκοπό να φιμώσει τα θύματα παρανόμων πράξεων αλλά να εγκαθιδρύσει την νόμιμη απόδειξη της αλήθειας, διατηρώντας παράλληλα τις εύθραστες ισορροπίες.

Mαριάντζελα Φραγγή, Δικηγόρος, LLM Εμπορικού και Εταιρικού Δικαίου με εξειδίκευση στον Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR)

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι 131616223_3586906204724989_4341998669420592615_o-1024x558.jpg

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *