ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ≠ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Έννοια και Ορισμός “Κράτους Δικαίου”

Το “κράτος δικαίου“, σύμφωνα με την συνταγματική θεωρία, στηρίζεται σε δύο βασικούς άξονες:

Toν περιορισμό της κρατικής εξουσίας με την παράλληλη ενίσχυση των ελευθεριών και τον εξορθολογισμό των σχέσεων κράτους και διοικουμένων.

Κράτος δικαίου χωρίς Σύνταγμα δεν νοείται. Πιο συγκεκριμένα, ένα κράτος που δεν σέβεται την ανθρώπινη αξία, όπως αυτή εξειδικεύεται μέσα από τα συνταγματικώς κατοχυρωμένα θεμελιώδη δικαιώματα, δεν μπορεί να αποκαλείται “κράτος δικαίου”.

Το κράτος δικαίου είναι επιφορτισμένο με την υποχρέωση να μην παραβιάζει τα ατομικά δικαιώματα. Απεναντίας, οφείλει να τα σέβεται και να τα διαφυλάττει, καθ’όπως ορίζει το Σύνταγμα με εγγυητή το δημοκρατικό πολίτευμα το οποίο εξασφαλίζει έστω και “εν τύποις” την ταυτότητα δικαίου-δικαιοσύνης.

Κράτος δικαίου ≠ Αστυνομικό κράτος

Το κράτος δικαίου αντιπαρατίθεται στο “κράτος της αυθαιρεσίας” και δη στο “αστυνομικό κράτος“. Κατά το αστυνομικό κράτος, οι κανόνες που ρυθμίζουν τις σχέσεις διοίκησης και διοικουμένων, δεν θέτουν όρια ως προς την διοίκηση για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, με την λειτουργία του να παραπέμπει στην ρήση μεσαιωνικής προέλευσης “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα”.

Από την άλλη μεριά, στο κράτος δικαίου τίθενται μέσω του Συντάγματος όρια στην κρατική εξουσία και οι πολίτες δεν έχουν μόνο υποχρεώσεις αλλά και αξιώσεις απέναντι στην διοίκηση.

Ο τρόπος που η κρατική εξουσία εγγυάται τα δικαίωματα των πολιτών είναι μέσω της τήρησης ορισμένων αρχών που αφορούν τόσο την διαδικασία παραγωγής δικαίου, όσο και την εφαρμογή του. Ειδικότερα, αρχές του κράτους δικαίου αποτελούν η “αρχή της νομιμότητας”, η “ανεξαρτησία της δικαιοσύνης”, “ο έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων”, κλπ.

Συμπερασματικά, το “κράτος δικαίου” δεν αποτελεί μία αφηρημένη κατασκευή θεωρητικής αξίας αλλά εξισορροπητική δύναμη αντικρουόμενων συμφερόντων, ευδιάκριτο όριο κρατικής αυθαιρεσίας και τον θεμέλιο λίθο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ύπαρξη ή μη του κράτους δικαίου, διαπιστώνεται έμπρακτα από τον έλεγχο της ανεξαρτησίας στην απονομή της δικαιοσύνης και την τήρηση της αρχής νομιμότητας. Αν η δημοκρατία μπορεί να παρομοιαστεί με ένα δέντρο, τότε το κράτος δικαίου είναι οι ρίζες του. Άρα, χωρίς κράτος δικαίου μπορούμε να αναφερόμαστε μόνο σε κατ’επίφαση δημοκρατία.

Mαριάντζελα Φραγγή, Δικηγόρος, LLM Εμπορικού και Εταιρικού Δικαίου με εξειδίκευση στον Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *