ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΕΚΝΟΥ (ΕΝΗΜΕΡΩΜΕΝΟ)

14/08/2020

Η κατακόρυφη αύξηση των διαζυγίων σε ποσοστό 74,2% για το έτος 2017 βάσει των μετρήσεων της ελληνικής στατιστικής υπηρεσίας, είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός. Eίναι, συνεπώς, παραπάνω από αναμενόμενο ότι χιλιάδες παιδιά το χρόνο θα αποτελέσουν αντικείμενο διεκδίκησης ανάμεσα στους γονείς τους. Για το λόγο αυτό είναι ωφέλιμο το δίκαιο να μεταρρυθμίζεται για να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των πολιτών.

Κάτω από την επίδραση αυτών των δεδομένων επήλθαν σημαντικές αλλαγές στα ζητήματα επιμέλειας με την δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Α 148/31.7.2020) του ν. 4714/2020. Στον νόμο αυτό περιλαμβάνεται και το άρθρο 139, το οποίο επιφέρει τροποποιήσεις στο ΑΚ και συγκεκριμένα στο τομέα του Οικογενειακού Δικαίου, προσθέτοντας το άρθρο 1519. Το τελευταίο αφορά ορισμένες πράξεις επιμέλειας.

Η επιμέλεια είθισται να ανατίθεται στον έναν γονέα, συνήθως στην μητέρα κατά ποσοστό 92% των υποθέσεων, η οποία και είναι υπεύθυνη για την ανατροφή, επίβλεψη, εκπαίδευση, μόρφωση και διαμονή του παιδιού. Παρ΄όλα αυτά παρατηρείται  το φαινόμενο της αποξένωσης και αποκοπής του άλλου γονέα από την καθημερινότητα του παιδιού, συνήθως του πατέρα, που δεν έχει την επιμέλεια.

Οι πρόσφατες αλλαγές επί του θεσμού της επιμέλειας είναι σύμφωνες με τις αρχές του οικογενειακού δικαίου και τις Συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης (CΜ/ Rec (215) 4). Με άξονα το πραγματικό συμφέρον του παιδιού, επιδιώκεται οι πράξεις επιμέλειας να διενεργούνται με στόχο την ανάπτυξη του ανηλίκου σε ένα υγιές και ισορροπημένο περιβάλλον.

Η τροποίηση του Αστικού Κώδικα κατευθύνεται στην ενδυνάμωση της συνεπιμέλειας και προσπαθεί να ξεπεράσει προβληματικές καταστάσεις που προκαλούνται από την συνήθη πρακτική της ανάθεσης αποκλειστικής επιμέλειας στον έναν εκ των δύο γονέων.

Τί αλλαγές επέρχονται;

Πλέον και εφόσον δεν συντρέχει περίπτωση του 1510 παρ.3, ισχύει ότι οι δύο γονείς, κατά 1519ΑΚ, θα πρέπει να λαμβάνουν από κοινού τις μη επαναναλαμβανόμενης φύσεως αποφάσεις οι οποίες ασκούν αποφασιστική επίδραση στο μέλλον του παιδιού, ανεξαρτήτως του έαν ο ένας εκ των δύο γονέων ασκεί την αποκλειστική επιμέλεια με δικαστική απόφαση κατά 1513 (παρ.2,3)ΑΚ. Οι αποφάσεις αυτές μπορεί να αφορούν την εκπαίδευση, την ενασχόληση με τον πρωταθλητισμό, την διαμονή του τέκνου, την επιλογή Θρησκεύματος, την οναματοδοσία, κ.ά.

«Άρθρο 1519
Μεταβολή του τόπου διαμονής
Μεταβολή του τόπου διαμονής του τέκνου, που επιδρά ουσιωδώς στο δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, απαιτεί προηγούμενη συμφωνία των γονέων ή προηγούμενη οριστική δικαστική απόφαση μετά από αίτημα οποιουδήποτε από τους γονείς. Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει κάθε πρόσφορο μέσο.»

Σχετικά με το ζήτημα της μεταβολής διαμονής επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση ότι παρότι ο προσδιορισμός της κατοικίας του τέκνου γίνεται από τον γονέα-ασκώντα την επιμέλεια, οι αλλαγές στον τόπο διαμονήςτου τέκνου που ασκούν ουσιώδη επίδραση στο δικαίωμα επικοινωνίας του άλλο γονέα με το παιδί, λαμβάνονται μετά από σύμφωνη γνώμη του γονέα που έχει το δικαίωμα επικοινωνίας ή μετά από δικαστική απόφαση. Σε περίπτωση τέτοιας από κοινού συμφωνίας των γονέων, αυτή πρέπει να περιβληθεί τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου.


Παραδείγματα ουσιαστικών τέτοιων μεταβολών είναι η μεταβολή της διαμονής από μία χώρα ή πόλη σε άλλη και όχι η αλλαγή συνοικίας ή Δήμου σε μία μεγάλη πόλη. Εδώ το δικαίωμα στην ελευθερία κίνησης και επιλογής διαμονής του γονέα επιδέχεται περιορισμού χάριν εξυπηρέτησεως του δικαιώματος του άλλου γονέα για ομαλή επικοινωνία και λόγω της ευθύνης του γονέα ασκώντα την επιμέλεια απέναντι στο ανήλικο τέκνο. 

Με άλλα λόγια, ο γονέας που έχει την επιμέλεια δεν χάνει το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης αρκεί να λάβει τη συμφωνία του άλλου γονέα και αν τέτοια συμφωνία δεν μπορεί να επιτευχθέι τότε απαιτείται να λάβει σύμφωνη δικαστική απόφαση, κατά 1512 ΑΚ, που εκδίδεται κρίνοντας το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου.

Η νέα δικαστική απόφαση θα ρυθμίζει εκ νέου τον τρόπο και τα διαστήματα επικοινωνίας. Η εκδοθείσα δικαστική απόφαση, για να μπορεί να μετακινηθεί το παιδί σε άλλο τόπο διαμονής, θα πρέπει να είναι οριστική. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται απόφαση Πρωτοδικείου κατά την τακτική διαδικασία και δεν αρκεί προσωρινή διαταγή ή απόφαση ασφαλιστικών μέτρων.


 * Αν η επικοινωνία γονέα με το τέκνο έχει αποκλεισθεί με δικαστική απόφαση, τότε η συμφωνία του ενός γονέα για τη μετακίνηση του ανηλίκου με τον άλλο γονέα δεν απαιτείται . **

Επίσης, αποτέλεσμα της δικαστικής απόφασης μπορεί να είναι όχι μόνο η ρύθμιση ζητήματων και όρων επικοινωνίας τεκνου-γονέα αλλά και η αφαίρεση επιμέλειας και η ανάθεση της στον άλλο γονέα αν κρίνει ότι μία τέτοια απόφαση είναι προς το συμφέρον του παιδιού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατη απόφαση του ελληνικού δικαστηρίου έχει κρίνει ότι οι αρμονικές σχέσεις των γονέων είναι βασική προϋπόθεση για να μπορέσει να λειτουργήσει ο θεσμός της συνεπιμέλειας (ΜΠρΛασιθίου 261/2020).


Το αν οι αλλαγές αυτές στην πράξη θα επιλύσουν τα ουσιωδη ζητημάτα επιμέλειας και θα εξομαλύνουν τις εντάσεις μεταξύ διαζευγμένουν γονέων προς το συμφέρον του τέκνου ή αν θα δυναμιτίσουν τα εναπομείναντα θεμέλεια του θεσμού της οικογένειας και θα αποτελέσουν την αφορμή για περαιτέρω δικαστικές διενέξεις, θα κριθεί με την πάροδο του χρόνου. 

Ας ελπίσουμε ότι το συμφέρον του παιδιού θα είναι κινητήριος δύναμη πίσω από κάθε υπεύθυνη πράξη και εκλογικευμένη απόφαση των γονέων και ότι στις νέες πρακτικές δεν θα βρει αντίκρισμα η αρχαία ελληνική φράση “αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα.”

ΠΡΟΣΘΗΚΗ 5/01/2021

Σύμφωνα με νέο νομοσχέδιο που αναμένεται να ψηφισθεί εντός του Ιανουαρίου, επέρχονται ριζικές αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο, ειδικά σε ζητήματα συνεπιμέλειας. Συγκεκριμένα, προβλέπονται τα ακόλουθα:

  • Η επιμέλεια θα ασκείται υποχρεωτικά από κοινού. Αυτό σημαίνει ότι οι δύο γονείς θα ασκούν μαζί την επιμέλεια όπως όταν ζούσαν μαζί. Με άλλα λόγια, θα λαμβάνουν από κοινού αποφάσεις για την μόρφωση, ανατροφή, εκπαίδευση, τον τόπο κατοικίας του παιδιού, κ.α.

  • Αλλαγή στο ΑΚ 1513: Απο κοινού άσκηση γονικής μέριμνας, φροντίδας δηλαδή για την διαχείριση της περιουσίας του παιδιού, την νομική του εκπροσώπηση, κλπ. Από κοινού άσκηση γονικής μέριμνας θα ισχύει ακόμα και σε περιπτώσεις που δεν υφίσταται γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης μεταξύ των γονέων, αλλά υπάρχει εκούσια αναγνώριση του παιδιού ή αναγνώριση κατόπιν δικαστικής απόφασης με αίτημα του πατέρα.

  • Αλλαγή στο ΑΚ 1512, σύμφωνα με το οποίο σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων για την άσκηση της γονικής μέριμνας, η διαφωνία επιλύεται δικαστικά. Πλέον, θεσμοθετείται ειδικός διαμεσολαβητής μεταξύ των γονέων, στον οποίο αυτοί καταφεύγουν σε περίπτωση που δεν είναι εφικτή η συμφωνία μεταξύ τους. Αν η εύρεση συμφωνίας δεν πραγματοποιηθεί ούτε και στο στάδιο της διαμεσολάβησης, τότε ύστατη λύση θεωρείται η προσφυγή στα δικαστήρια.

  • Αλλαγή στο ΑΚ 1520: Τίθεται μαχητό τεκμήριο επικοινωνίας του τέκνου με τον γονέα με τον οποίο δεν διαμένει. Ο χρόνος αυτός δεν μπορεί να είναι μικρότερος του 1/3 του συνολικού χρόνου. Εκτός και αν ο γονέας ο οποίος δεν διαμένει με το παιδί προτιμά μικρότερο του 1/3 χρόνου επικοινωνίας με το παιδί του. Ο χρόνος αυτός υπολογίζεται είτε σε εβδομαδιαία είτε σε μηνιαία είτε σε ετήσια βάση. Αυτό σημαίνει ότι σε εβδομαδιαία βάση το 1/3 αντιστοιχεί σε δύο μιση μέρες π.χ. από το απόγευμα Παρασκευής έως και την Κυριακή.

Προτάσσονται άραγε, εν προκειμένω, οι επιθυμίες των γονέων για επικοινωνία…με αποτέλεσμα να μετατρέπεται ο ανήλικος σε “βαλίτσα” που πότε θα διαμένει με τον ένα γονέα πότε με τον άλλο, χωρίς ένα σταθερό περιβάλλον;

  • Καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή του όρου της “γονικής αποξένωσης

  • Προσθήκες στο ΑΚ 1532 για την κακή άσκηση επιμέλειας που μπορούν να οδηγήσουν στην αφαίρεση της γονικής μέριμνας: Μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η υπαίτια μη συμμόρφωση του γονέα προς τις δικαστικές αποφάσεις αναφορικά με το τέκνο, η διατάραξη της συναισθηματικής σχέσης του τέκνου με τον άλλο γονέα και την οικογένειά του και όταν με κάθε άλλο τρόπο προκαλείται αποξένωση του τέκνου από αυτούς, όταν παραβιάζονται υπαίτια τα δικαιώματα επικοινωνίας του παιδιού με τον γονέα που δεν διαμένει, καθώς και η αδικαιολόγητη άρνηση του γονέα να καταβάλει τη διατροφή που έχει επιδικάστεί δικαστικώς στο τέκνο ή ορίζεται κατόπινω συμφωνίας των γονέων.

  • Αλλαγή στο ΑΚ 1518: Καθιερώνεται η υποχρέωση κάθε γονέα να διευκολύνει την προσωπική επικοινωνία του τέκνου με τον άλλο γονέα. Oι γονείς δεν δικαιούνται να παρεμποδίζουν την επικοινωνία του τέκνου με τους απώτερους ανιόντες του, αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος.

Έχουν διατυπωθεί οι θέσεις ότι η συνεπιμέλεια δεν θα εφαρμόζεται σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας αλλά και ότι η υποχρέωση διατροφής από τον πατέρα θα εξακολουθεί να ισχύει.

Οι παραπάνω αλλαγές στοχεύουν στην ίση μεταχείριση των γονέων και των δύο φύλων, πάντοτε, στραμμένες προς το συμφέρον του παιδιού.

Mαριάντζελα Φραγγή, Δικηγόρος, LLM Εμπορικού και Εταιρικού Δικαίου με εξειδίκευση στον Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *