ΝΕΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ

1000+ Beautiful Digital Photos · Pexels · Free Stock Photos

Στις 15 Δεκεμβρίου του 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα σύνολο κανόνων, οι οποίοι εάν εγκριθούν, θα εφαρμοσθούν άμεσα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση(ΕΕ), αλλάζοντας ριζικά το ψηφιακό καθεστώς  για τις πλατφόρμες που λειτουργούν ως «ρυθμιστές πρόσβασης», λ.χ. Google, Facebook, Amazon κ.α.

Συγκεκριμένα, η Ευρωπαίκή Επιτροπή παρουσίασε  την «Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές» (Digital Markets Act-DMA) και την «Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες» (Digital Services Act-DSA). Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις καλύπτουν μία ευρύτατη γκάμα ψηφιακών υπηρεσιών, σε αυτές υπάγονται μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικές αγορές, και όλες οι ευρωπαϊκές διαδικτυακές πλατφόρμες.

Mε την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA)και την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες(DSA), αναμορφώνεται άρδην το παρωχημένο νομοθετικό πλαίσιο όπως αυτό είχε διαμορφωθεί από την Οδηγία για το Ηλεκτρονικό Εμπόριο (e-Commerce Directive 2000) και από τους έως τώρα ισχύοντες κανόνες ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού στο τομέα του διαδικτύου.

Οι προτεινόμενες αναθεωρήσεις τελούν σε συμφωνία με την ευρωπαϊκή ψηφιακή στρατηγική στα πλαίσια της δράσης «Shaping Europe’s Digital Future», δηλαδή «διαμόρφωσης του ευρωπαϊκού ψηφιακού μέλλοντος» και τις δημοκρατικές αρχές της ελευθερίας, ισότητας και δικαιοσύνης που είναι η πεμπτουσία του Ευρωπαϊκού Δικαίου.

Η διαμόρφωση των προτεινόμενων κανόνων προέκυψε ύστερα από διαρκείς και επαναλαμβανόμενες διαβουλεύσεις που ξεκίνησαν από το καλοκαίρι του 2020. Σε αυτές συμετείχε μία ευρεία γκάμα φορέων και οργάνων από ευρωπαϊκά και μη, κράτη. Συγκεκριμένα, στον εκσυγχρονισμό του ισχύοντος νομοθετικού καθεστώτος έλαβαν μέρος εθνικές αρχές, χρήστες ψηφιακών υπηρεσιών, διεθνείς και ιδιωτικοί οργανισμοί κ.ά.

Αυτή η συνεργασία διευκόλυνε το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εντοπίσει και να αναλύσει ζητήματα που ενδεχομένως μπορούν να προκύψουν κατά την εφαρμογή των DMA και DSA. Επίσης, η πολυφωνία αυτή εξάσφαλισε την διαμόρφωση ενός δημοκρατικού αποτελέματος, γιατί κατάφερε να συγκεράσει τις απόψεις όλων των εμπλεκομένων οργάνων.

Το υπόβαθρο των αλλαγών εντοπίζεται στην ραγδαία ανάπτυξη του ψηφιακού κόσμου. Η εξέλιξη αυτή επιδρά άμεσα, θετικά και αρνητικά, σε όλο το φάσμα της καθημερινότητας μας και στη δομή των κοινωνιών γενικότερα. Ειδικότερα, καθορίζει από τον τρόπο που επικοινωνούμε και εργαζόμαστε μέχρι και το πώς αποκτούμε πρόσβαση στην γνώση και στην ενημέρωση.

Επιπρόσθετα, η οικονομία, ο ελεύθερος  ανταγωνισμός, η πορεία της εσωτερικής ευρωπαϊκής αγοράς και το διασυνοριακό εμπόριο εξαρτώνται και συνδέονται άρρηκτα με την εξέλιξη των ψηφιακών υπηρεσιών.

Ωστόσο, παρατηρείται συχνά ψηφιακές πλατφόρμες να γίνονται μέσο για παράνομες δραστηριότητες, όπως παράνομο εμπόριο, διάδοση παρανόμου περιεχομένου και παραπλανητικών ειδήσεων. Δραστηριότητες τέτοιου χαρακτήρα θέτουν σε άμεσο κίνδυνο θεμελιώδη δικαίωματα των χρηστών, οι οποίοι δεν απολαμβάνουν επαρκούς προστασίας.

Μην ξεχνάμε, άλλωστε, συμβάντα όπως την δολοφονία του καθηγητή Ιστορίας Σαμιέλ Πατί στην Γαλλία και το ρόλο που διαδραμάτισαν σε αυτήν τα μηνύματα μίσους που ανταλλάχθηκαν σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Επίσης, η αξιοπιστία μεγάλων ηλεκτρονικών πλατφορμών έχει κλονιστεί, κάτι που αποδεικνύεται και από τις κατηγορίες που εξαπέλυσαν οι αρχές των ΗΠΑ εναντίον της Google για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης.

Μία ακόμη παθογένεια του ψηφιακού κόσμου; είναι το μονοπώλιο ορισμένων ηλεκτρονικών πλατφορμών εντός ψηφιακού χώρου. Συγκεκριμένα, παρότι υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες πλατφόρμες μικρού και μεσαίου μεγέθους, μεγαθήρια όπως Google και Facebook, συνεχίζουν να μονοπωλούν και να ορίζουν το καθεστώς των ψηφιακών αγορών.

Τέτοιες ψηφιακές πλατφόρμες διατηρούν θέση ισχύος στο ψηφιακό οικοσύστημα διότι συνιστούν σημαντική δίοδο προσέγγιστης πελατών για τους επιχειρηματικούς χρήστες. Η Ευρώπη, με τους έως τώρα ισχύοντες κανόνες, δεν έχει κατορθώσει να περιορίσει την παντοδυναμία αυτών των ηλεκτρονικών πλατφορμών, γνωστές και ως «gatekeepers».

Όταν πολλή δύναμη συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων ιδιωτικών φορέων, συχνά παρατηρούνται φαινόμενα ανισότητας, έκπτωσης στην ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών ενώ το κόστος παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Εξαιτίας αυτών των πρακτικών, οι χρήστες εγκλωβίζονται μεταξύ των λίγων δημοφιλών ψηφιακών πλατφορμών, γεγονός που επιφέρει, μεταξύ άλλων, πλήγμα στην καινοτομία και στον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Υπό αυτά τα δεδομένα, η Ευρώπη μέσω του DSA και DMA αποσκοπεί στο να βελτιώσει την προστασία των καταναλωτών και να διασφαλίσει την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους στο διαδίκτυο.

Επίσης, επίκεντρο των μεταρρυθμίσεων είναι η διαμόρφωση ηλεκρονικών αγορών με δικαιότερους όρους, η καταπολέμηση μονόπλευρων και αθέμιτων πρακτικών από ψηφιακές πλατφόρμες που βρίσκονται σε θέση ισχύος, η διευκόλυνση συμμετοχής περισσότερων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων εντός μίας ενιαίας αγοράς, η παροχή πλειόνων επιλογών στους χρήστες από νέες και αξιόπιστες υπηρεσίες, καθώς και η πρόωθηση της καινοτομίας.

Η κ. Μαργκρέιτε Βέστεϊγιερ, εκτελεστική αντιπρόεδρος για μια Ευρώπη Έτοιμη για την Ψηφιακή Εποχή, δήλωσε τα εξής: «Οι δύο προτάσεις εξυπηρετούν έναν συγκεκριμένο σκοπό: τη διασφάλιση ότι, ως χρήστες, θα έχουμε πρόσβαση σε ευρύ φάσμα ασφαλών προϊόντων και υπηρεσιών στο διαδίκτυο, και ότι οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη θα μπορούν να ανταγωνίζονται ελεύθερα και δίκαια στο διαδίκτυο, όπως ακριβώς κάνουν και εκτός διαδικτύου. Πρόκειται για τον ίδιο ακριβώς κόσμο. Θα πρέπει να μπορούμε να κάνουμε τις αγορές μας με ασφαλή τρόπο και να εμπιστευόμαστε τις ειδήσεις που διαβάζουμε. Οτιδήποτε είναι παράνομο εκτός διαδικτύου, είναι επίσης παράνομο στο διαδίκτυο.»

ΠΡΑΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ (DMA)

Η Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές, η οποία είναι εναρμονισμένη με το άρθρο 114 ΣΛΛΕ για την διασφάλιση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, χαίρει διασυνοριακής εφαρμογής και εφαρμόζεται απευθείας από τα εθνικά δικαστήρια.

Τα χαρακτηριστικά αυτά βοηθούν στην ενιαία εφαρμογή της Πράξης ανά ευρωπαϊκά κράτη και διευκολύνει την άμεση διεκδίκηση αποζημίωσης. Επίσης, τυγχάνει παράλληλης εφαρμογής ως προς τους κανόνες του Ευρωπαϊκού Δικαίου Ανταγωνισμού, συγκεκριμένα ΣΛΕΕ 101-2, αλλά και των σχετικών εθνικών κανόνων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα είναι αρμόδια για την επιβολή της Πράξης για Ψηφιακές Αγορές και θα μπορεί για την προάσπιση αυτού του σκοπού να διενεργεί έρευνες αγοράς, ώστε να απονέμει τον χαρακτηρισμό «ρυθμιστών πρόσβασης» σε όποιες επιχειρήσεις πληρούν τα κριτήρια καθώς και να επιβάλλει επιπλέον μέτρα συμμόρφωσης όταν αυτά απαιτούνται.

Ποιούς αφορά η Πράξης για τις «Ψηφιακές Αγορές»;

Το DMA («Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές») αφορά αποκλειστικά τις επιχειρήσεις που χαρακτηρίζονται με βάση ορισμένα ποσοτικά κριτήρια ως «ρυθμιστές πρόσβασης».

Ειδικότερα, αφορά κυρίως τους μεγαλύτερους παρόχους πλατφορμών βασικών υπηρεσιών (π.χ. μηχανές αναζήτησης, κοινωνικά δίκτυα ή διαδικτυακές υπηρεσίες διαμεσολάβησης), οι οποίες λόγω του οικονομικού τους μεγέθους, της διαρκής και σταθερής τους παρουσίας στην αγορά αλλά και της μέγαλης βάσης χρηστών(απήχηση σε άνω των 45εκ. χρηστών), διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην εσωτερική αγορά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή αρχικά θα προβεί σε μία αξιολόγηση των επιχειρήσεων που μπορούν να λάβουν τον χαρακτηρισμό «ρυθμιστές πρόσβασης». Κατόπιν, θα πρέπει οι επιχειρήσεις με την σειρά τους να επαληθεύσουν ή όχι, σύμφωνα με τα θεσπισμένα κριτήρια, αν πράγματι συνάδουν με τις προϋποθέσεις χαρακτηρισμού «ρυθμιστών πρόσβασης».

Ποίες οι νέες υποχρεώσεις για τους «ρυθμιστές πρόσβασης»;

Οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες που υπέχουν θέση «ρυθμιστών πρόσβασης» θα έχουν αυξημένη ευθύνη συμμόρφωσης και αποφυγής αθέμιτων πρακτικών στην αγορά.

 Για παράδειγμα, σύμφωνα με τους νέους κανόνες οι «ρυθμιστές πρόσβασης» θα πρέπει να δίνουν στους επιχειρηματικούς χρήστες δυνατότητα πρόσβασης στα δεδομένα δραστηριότητας όπως αυτά αποτυπώνονται στην πλατφόρμα, να εξασφαλίζουν την ορθή λειτουργία λογισμικού τρίτων υπηρεσιών εντός δικής τους πλατφόρμας. Επίσης, οι «ρυθμιστές πρόσβασης» απαγορεύεται να χρησιμοποιούν δεδομένα των επιχειρηματικών χρηστών για πράξεις αθέμιτου ανταγωνισμού στρεφόμενων κατά των τελευταίων.

Συνέπειες μη συμμόρφωσης:

Άπαξ και η επιχείρηση λάβει οριστικά τον σχετικό χαρακτηρισμό θα πρέπει εντός 6 μηνών να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα συμμόρφωσης. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, προβλέπεται η επιβολή σοβαρών κυρώσεων. Ειδικότερα, ισχύει πρόστιμο έως 10 % του ετησίου κύκλου εργασιών. Αν οι παραβιάσεις έχουν συστηματικό χαρακτήρα τότε μπορούν να επιβληθούν πρόσθετα μέτρα από την Επιτροπή, π.χ. εκποίηση μονάδων της επιχείρησης ή πώληση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, κλπ.

ΠΡΑΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ/ ΣΤΟΧΟΙ/ ΜΕΤΡΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες ρυθμίζει ειδικώς το τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου και στοχεύει στον απομάκρυνση παρανόμων αγαθών, υπηρεσιών και διαδικτυακού περιεχομένου  (π.χ. μηνύματα μίσους). Επίσης, μέσω της Πράξης αυτής, παρέχονται διασφαλίσεις για τις περιπτώσεις χρηστών που εσφαλμένως τους έχει αφαιρεθεί περιεχόμενο που έχουν αναρτήσει.

Θεσπιζονται, ακόμη, νέες υποχρεώσεις για μεγάλες πλατφόρμες, της τάξεως GAFA (Google, Amazon, Facebook, Apple), για την  λήψη προληπτικών μέτρων για το περιορισμό κινδύνου κατάχρησης δεδομένων.

Οι πλατφόρμες αυτές υποχρεούνται να υιοθετήσουν διαφανείς πολιτικές αναφορικά με την διαδικτυακή διαφήμιση και τους χρησιμοποιούμενους αλγορίθμους που λειτουργούν ώστε να προτείνουν προϊόντα και υπηρεσίες στος χρήστες.

Αυτό επιτυγχάνεται μέσω ένος ρυθμιστικού οπλαστασίου που εμπεριέχει νέες μεθόδου ελέγχου του τρόπου λειτουργίας αυτών των πλατφορμών (π.χ. διευκόλυνση πρόσβασης ερευνητών στα δεδομένα ψηφιακών πλατφορμών) αλλά και μέσω ενός συστήματος συνεργασίας μεταξύ Ευρώπης και εθνικών φορέων για τον ευκολότερο εντοπισμό επιχειρηματικών χρηστών που προβαίνουν π.χ. σε πώληση παρανόμων αγαθών.

Η συνεργασία αυτή διευκολύνει την βέλτιστη εποπτεία των πλατφορμών, επιφέροντας την ισορροπία στην σχέση μεταξύ χρηστών και ψηφιακών υπηρεσιών αλλά και στην άμεση επιβολή κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβιάσεων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η Ευρώπη συνιστά πυρήνας ενός οργανωμένου και αυστηρού πλαισίου Κανόνων Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων(GDPR), με αποτέλεσμα να αποτελεί νομοθετικό πρότυπο και σημείο αναφοράς σε παγκόσμιο επίπεδο, λ.χ. Aγγλία-DPA 2018, Καλιφόρνια-CCPA 2018.

Υπό το φως αυτής της πραγματικότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ευελπιστεί το DSA και DMA να αποτελέσουν όχι μόνο πιστός αντακατοπτρισμός την θεμελειωδών αξιών της ΕΕ αλλά και να επιφέρουν μία ρηξικέλευθη τομή στην προστασία των διαδικτυακών δικαιωμάτων των χρηστών, θέτοντας τέλος στα φαινόμενα κατάχρησης εξουσίας σε βάρος τους.

Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες επιφυλάξεις κατά πόσο το φιλτράρισμα του διαδικτυακού περιεχομένου θα διενεργείται πάντοτε προς όφελος των θεμελιωδούν ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για παράδειγμα, αναφορικά με το δικαίωμα ελευθερίας λόγου, ελλοχεύει πάντοτε ο κίνδυνος της λογοκρισίας, μέσου υπέρμετρου φιλτραρίσματος, στην προσπάθεια εντοπισμού παρανόμου περιεχομένου.

Τέλος, τα θεμελιώδη δικαίωματα της ισότητας, ελευθερίας έκφρασης και της αρχής του κράτους δικαίου αποτελούν ακρογωνιαίοι λίθοι όλων των κατ’ουσία δημοκρατικών κοινωνιών. Αναμένεται, λοιπόν, τα ευρωπαϊκά κράτη να αποδείξουν, μέσω της εφαρμογής του DMA και DSA, ότι πράγματι είναι ικανά να μετουσιώσουν εντός ψηφιακού κόσμου τις δημοκρατικές αυτές αξίες. Διαψεύδοντας, έμπρακτα, την αίσθηση που διακατέχει αρκετούς χρήστες των ψηφιακών υπηρεσιών, δηλαδή της έλλειψης επαρκούς προστασίας των δεδομένων τους, τα οποία θυσιάζονται στο βωμό του κέρδους των ψηφιακών μεγαθηρίων στα πλαίσια μίας κατ’επίφαση δημοκρατίας.

Μαριάντζελα Φραγγή, LLM Εμπορικού και Εταιρικού Δικαίου, Εξειδίκευση στο GDPR (Ευρωπαϊκός Κανονισμός Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *